فصل اوّل « در ذكر قم . و سبب نام نهادن آن بذين اسم ، بعد از نام نهادن فارسىء آن . و ذكر قديم أمر و حديث آن . و صورت فتح ناحيت آن و انتهآىء « 1 » آن ، و مسافت جوانب آن . و ذكر طول و عرض و برج آن . و در آنك قم را جند راهست ، و جند درب « 2 » ، و جند ميدان ، و جند مسجد ، و جند حمّام بوده » . چنين كويند : و چنين روايت كرده است احمّد بن [ محمد ] ، أبى عبد اللّه برقى « 3 » در

--> ( 1 ) . منتهى اليه مرز سرزمين قم كه بدين نام ناميده مىشود ، و جزو ناحيت قم شمرده مىشود . ( 2 ) . مقصود دروازههاى شهر است همچون باب خراسان ، باب رى و جز اينها . ( 3 ) . او شيخ أجلّ أقدم ، احمد بن محمد بن خالد بن عبد الرحمن بن محمد بن على برقى قمّى ، از بزرگان محدثين و فقهاى اماميه در قرن سوم هجرى ، نياكان وى از كوفه بودند ، و جدّ او محمد ابن على در واقعه قيام زيد بن على بن الحسين عليهما السلام از سوى يوسف بن عمر والى عراق دستگير و در زندان كشته شد ، و در اين هنگام خالد كه كودك بود بهمراه پدرش عبد الرحمن به روستاى برقه قم گريخت ، و در آنجا سكونت گزيد ، از اين رو خاندان آنها به برقى مشهور گشتند . مورخين دهها كتاب براى احمد بن محمد برقى آورده‌اند كه مشهورترين آنها كتاب ( المحاسن ) است ، وى راويى موثّق شمرده شده و بزرگان محدثين امامية از او نقل حديث كرده‌اند ، و نام او در اسناد روايات كافى و جز آن آمده است ، شيخ طوسى او را از اصحاب امام محمد بن على جواد و امام على بن محمد هادى عليهما السلام شمرده است ، وى به روايت مشهور در سال 274 ه در قم درگذشت ، گويند احمد بن محمد بن عيسى كه در آن هنگام شيخ القميّين و رئيس حوزه قم بود با سر و پاى برهنه تشييع جنازه او كرد . محدّث قمى در هدية الاحباب مىگويد : « برقى منسوب است به برقه رود قم ، و ظاهر آن همين رودخانه بيرقون است كه در پنج فرسخى قم واقع است ، و هواى بسيار خوبى دارد ، و در آنجا مزارى است معروف به امام